فرموده است : « هر كس از روى اخلاص لا إله إلّا اللّه بگويد وارد بهشت مىشود « 1 » ، و معناى اخلاص خالص كردن دل براى خداست به طورى كه غير خدا در آن شركت نداشته و خداوند محبوب و معبود و مقصود او باشد و بس . كسى كه حالش بدين گونه باشد ، دنيا زندان اوست ، زيرا دنيا مانع آن است كه محبوبش را مشاهده كند و مرگ براى او رهايى از اين زندان و ورود بر محبوب است . در اين صورت حال كسى كه او را جز يك محبوب نيست و شوق او به ديدارش طولانى شده و ايام زندانىاش به درازا كشيده هرگاه از اين زندان برهد و امكان ديدار محبوبش حاصل شود و بتواند ابد الاباد به انس با او آسودگى يابد چگونه خواهد بود . بنابراين يكى از اسباب ضعف محبّت خداوند در دلها قوّت محبّت دنياست كه از جملهء آن محبّت زن و فرزند و نزديكان و مال و اثاث و باغ و تفريحگاه است تا آن جا كه اگر كسى به آواز خوش مرغان و نسيم روحبخش سحرگاهان تفرّج كند به نعيم دنيا توجّه كرده و از اين راه موجبات نقصان محبّت خود را نسبت به خداوند فراهم ساخته و به اندازه‌اى كه با دنيا انس گرفته از انس او با خدا كاسته شده است ، زيرا هيچ چيزى در دنيا به آدمى داده نمىشود ، جز اين كه به اندازهء آن آخرت او نقصان مىيابد ، چنان كه انسان به اندازه‌اى كه به مشرق نزديك مىشود ، ناگزير به همان اندازه از مغرب دور مىگردد و دل زن از شوهرش خشنود نمىشود ، جز اين كه به همان اندازه دل هووى او غمگين مىشود ، چه دنيا و آخرت هووى يكديگر و همچون مشرق و مغربند . اين مطلب در نزد ارباب قلوب معلوم و از ديدن چيزى با چشم سر روشنتر است ، امّا طريق بر كندن محبّت دنيا از دل سلوك در راه زهد و پيشه كردن صبر و انقياد از اين دو در سايهء خوف و رجاست . مقاماتى كه ما پيش از اين ذكر كرديم مانند توبه ، صبر ، زهد ، خوف و رجا همگى مقدّماتى براى به دست آوردن يكى از دو ركن محبّت است كه عبارت از تخليهء دل از غير خدا است و سر آغاز آن ايمان به حق تعالى و روز جزا و بهشت و دوزخ است ، سپس از آن خوف و رجا منشعب مىشود و از اين دو توبه و صبر بر اينها به وجود مىآيد . آنگاه كار به زهد در دنيا و بى ميلى نسبت به جاه و مقام و همهء لذّات و بهره‌هاى دنيوى مىانجامد تا دل از همهء آنها و از هر چه غير خداست پاك شود و از آن پس وسعت و قابليّت يابد كه معرفت حق تعالى و محبّت او در آن فرود آيد . اينها همه مقدّمات پاكيزه كردن دل است كه يكى از دو ركن محبّت به شمار مىآيد و پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله به همين

--> ( 1 ) توحيد صدوق باب ثواب الموحدين و العارفين .